آب مروارید (کاتاراکت)

عدسی چشم

عدسی چشم یک ساختمان شفاف و بدون رگ خونی می باشد که در پشت عنبیه قرار داشته و به وسیله رشته های فیبری نازک به جسم مژگانی نگه داری شده است که زنول نامیده می شود.

 

 

وظیفه عدسی انجام تطابق، عبور نور به داخل چشم و حفظ شفافیت خود می باشد.

از مجموع 60 دیوپتر قدرت چشم در حالت غیر تطابقی، حدود 20 دیوپتر آن به عدسی مربوط می شود.

عدسی در تمام طول زندگی بر اندازه و وزن آن اضافه می شود به طوری که عدسی جشم یک نوزاد حدود 90 میلی گرم و عدسی یک بزرگسال حدود 250 میلی گرم وزن دارد.

ضخامت کپسول عدسی در نقطه خلفی آن حدود 4-2 میکرون می باشد.

آب مروارید (کاتاراکت)

به هر گونه کدورت در عسی چشم آب مروارید اطلاق می شود ولی مفهوم عملی آن هر گونه کدورت در عدسی که منجر به کاهش دید شود اطلاق می شود.

آب مروارید از شایع ترین علل کم بینائی و نابینائی قابل برگشت در جهان می باشد.

شیوع آب مروارید با سن بالا، مصرف دخانیات، بیماری قند و قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید ارتباط دارد و هیچ داروئی جهت جلوگیری از نوع ناشی از افزایش سن وجود ندارد.

طبقه بندی آب مروارید

به انواع ناشی از افزایش سن، بیماری قند (دیابت)، ضربه و مادرزادی تقسیم می شود.

افراد نزدیک بین نیز نسبت به سایر افراد طبیعی زودتر به آب مروارید مبتلا می شوند.

آب مروارید مادرزادی

نوعی از آب مروارید می باشد که موقع تولد وجود داشته و در موارد خفیف ممکن است بلافاصله پس از تولد تشخیص داده نشود.

آب مروارید مادرزادی ممکن است ارثی، متابولیک و یا همراه با اختلال سیستمیک باشد و در حدود 30 درصد موارد علّتی  جهت آن مشخص نمی شود.

یکی از عوامل مهم ایجاد کاتاراکت مادرزادی ابتلای مادر به سرخجه (Rubella) در دوران حاملگی بخصوص سه ماهه اول آن می باشد.

آب مروارید ناشی از افزایش سن

کاتاراکت سنی (ناشی از سن) از لحاظ شکل به سه دسته تقسیم می شود:

هسته ای

 

زیر کپسول خلفی

با افزایش سن تغییرات فیزیکی و شیمیائی در عدسی اتفاق می افتد- بر حجم و ضخامت آن افزوده می شود و پروتئین های آن دچار تغییر می شوند.

با شروع کاتاراکت تغییرات متفاوتی در میزان حدت بینائی ایجاد می شود ولی با افزایش سن میزان کاهش دید بیشتر می شود که این تغییرات ناشی از سن را در شکل می توان مشاهده کرد.

 

 یکی از علل مهم ایجاد کاتاراکت مصرف استروئیدها کورتن اعم از خوراکی- موضعی (قطره) و یا استنشاقی می باشد.

 سایر داروهائی که باعث کدورت عدسی می شود فنوتیازین ها، میتونیک ها و Amiodarone می باشد.

سایر عوامل ایجاد کاتاراکت:

ضربه، انجام اعمال جراحی داخل چشمی، رادیاسیون اشعه اطراف چشم، اشعه ماوراء بنفش و وجود جسم خارجی فلزی در چشم می باشند.

 سایر عللی که منجر به کاتاراکت (آب مروارید) می­شوند عبارتند از: بیماری قند (دیابت)

 مصرف الکل و سیگار و نیز وجود التهاب داخلی چشم از هر نوع می باشد که نوع شایع آن کاتاراکت ناشی از بیماری التهابی فوکس (FHIC) می باشد.

 تصمیم گیری جهت انجام جراحی کاتاراکت ناشی از سن: زمان انجام عمل کاتاراکت؟

 انجام عمل کاتاراکت در اکثر موارد کاملاً اختیاری و غیر اورژانس می باشد.

باید مطمئن بود که انجام عمل منجر به افزایش دید و بهبود کیفیت آن خواهد شد.

هدف از انجام عمل آب مروارید:

الف: حذف عدسی کدر و بهبود دید

ب: حذف اختلال دید نزدیک و دور در موارد خاص (Refractive)

 

علائم ناشی از کاتاراکت

• کاهش دید
• پراکندگی نور و ایجاد خیرگی در دید
• نزدیک بینی شدید
• دوبینی یک چشم
• اختلال در عملکرد فعالیت های روزانه

انواع لنزهای داخل چشمی

لنزهای داخل چشمی بر اساس ماده تشکیل دهنده و شکل ظاهری آن به دو دسته کلی تقسیم می شوند.

انواع لنزهای داخل چشمی بر اساس ماده تشکیل دهنده:

1. لنزهای هیدروفوب
2. لنزهای هیدروفیل

انواع لنزهای داخل چشمی بر اساس شکل لنز:

1. تاشونده یک قطعه
2. تاشونده سه قطعه

 

 

انواع لنزهای داخل چشمی بر اساس برحسب قرار گرفتن محل لنز:

1. لنز در اطاق خلفی
2. لنز در اطاق قدامی

انواع لنزهای داخل چشمی بر اساس برحسب عملکرد:

1. لنزهای یک کانونه
2. لنزهای چند کانونه
3. لنزهای اصلاح کننده آستیگمات

 

 

 

آیا می توان با لیزر هم عمل کاتاراکت را انجام داد؟

الف: Laser Photolysis که با استفاده از لیزر باگ عدسی را با امواج لیزر خرد نموده و از چشم خارج می شودکه این روش امروزه منسوخ شده است.

ب: عمل کاتاراکت با استفاده از لیزر فمتوسکند که تنها انجام کپسولوتومی و قطعه قطعه کردن هسته عدسی با آن امکان پذیر است و بقیه مراحل با کمک اولترا سوند باید انجام شود.

از زمان تأیید انجام عمل کاتاراکت توسط لیزر فمتوسکند تاکنون موافقین و مخالفینی در بین چشم پزشکان دارد و گروه مخالف استدلال می کنند با توجه به شروع انجام عمل جراحی کاتاراکت به کمک فمتوسکند که در نهایت نیازمند استفاده از دستگاه فیکو
می باشد و نتیجه عمل که در هر دو روش تفاوتی با هم ندارند انجام عمل کاتاراکت به روش فمتو تحمیل یک هزینه اضافی به بیمار
می باشد.

یکی از مشکلات ناشی از عمل کاتاراکت در چشم اختلال دید نزدیک می باشد که باید با عینک مطالعه اصلاح شود که راه های اصلاح آن عبارتند از:

1- استفاده از عینک

2- Pseudophakic Monovision که یک چشم شماره آن هنگام عمل به صورت کامل اصلاح می شود و چشم دیگر برای امکان مطالعه از 5/- دیوپتر تا 5/-1 کمتر اصلاح می شود و در نتیجه فرد با یک چشم دید دور را کامل می بیند و با یک چشم نزدیک را.

3- استفاده از لنزهای تطابقی

4- استفاده از لنزهای مولتی فوکال اینگونه لنزها با تقسیم نور به دو مرکز و یا چند مرکز باعث می شوند که فرد قادر به دیدن اشیاء دور و نزدیک و فواصل حد وسط شود.

5- مهمترین عارضه لنزهای مولتی فوکال کاهش حساسیت کنتراست (چند کانونی) (یعنی کم رنگ و محو دیدن مرز روشنائی و تاریکی)، پخش نور و خیرگی در برابر نور بخصوص در نور کم و شب و گاهی چند بینی می باشد.

لنزهای مولتی فوکال تنها در چشم هایی می توان استفاده کرد که هیچ مشکل دیگر چشمی نداشته باشند.

6- لنزهای EDOF: در اینگونه لنزها بعنوان استفاده از دو نقطه کانون جهت تجمع نور، از اپتیک های Diffractive استفاده می کنند و یک دامنه کانونی وسیعی ایجاد می کنند که باعث می شود علاوه بر دید دور و نزدیک، دید حد وسط نیز بهبود یابد و اعوجاجات رنگی نیز کاهش یابد

 

راه های اصلاح آستیگماتیسم همزمان با عمل کاتاراکت؟

لنزهای توریک: جهت اصلاح آستیگماتیسم منظم ناشی از قرنیه تولید شده اند و قادرند آستیگماتیسم از 1 تا 4 دیوپتر را اصلاح کنند.

یکی از عوارض مهم لنزهای نزدیک چرخش محور آنها پس از عمل جراحی می باشد به طوریکه هر یک درجه چرخش 3/3% از اثر اصلاحی لنز را می کاهد.

 

عوارض حین عمل جراحی کاتاراکت:

پنج عارضه مهم عبارتند از:

1. پاره شدن کپسول خلفی
2. پاره شدن کپسول خلفی همراه با خروج ویتره
3. خونریزی زیر کروئید که عارضه خطیری می باشد و ممکن است موجب از دست رفتن کامل دید شود.
4. جدا شدن غشاء دسمه
5. ورود مایع به فضای ویتره