شبکیه یکی از حساس‌ترین بخش‌های چشم است و نقش مهمی در دریافت و انتقال تصاویر به مغز دارد. آسیب یا بیماری این بخش می‌تواند به‌مرور باعث کاهش دید شود و در برخی شرایط، اگر درمان به‌موقع انجام نشود، عوارض جدی‌تری ایجاد کند. لیزر شبکیه یکی از روش‌های درمانی است که چشم‌پزشک در شرایط خاص برای کنترل بیماری‌های شبکیه، جلوگیری از پیشرفت آسیب و حفظ بینایی بیمار پیشنهاد می‌کند.
لیزر شبکیه با استفاده از پرتوهای نوری دقیق، نواحی مشخصی از شبکیه را هدف قرار می‌دهد. انتخاب نوع لیزر و نحوه انجام آن به بیماری، محل آسیب و شرایط چشم بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، پیش از درمان، معاینه دقیق چشم و بررسی وضعیت شبکیه اهمیت زیادی دارد.
لیزر شبکیه چیست؟
لیزر شبکیه روشی کم‌تهاجمی است که در آن انرژی نور لیزر با دقت بالا به بخش‌های مشخصی از شبکیه تابانده می‌شود. هدف از این کار بسته به بیماری می‌تواند کنترل رگ‌های خونی غیرطبیعی، کاهش احتمال خونریزی، محدود کردن آسیب‌های شبکیه یا محکم کردن نواحی آسیب‌پذیر این بافت باشد.
این روش در بسیاری از موارد بدون نیاز به جراحی باز انجام می‌شود و پزشک بر اساس یافته‌های معاینه و تصویربرداری، نقاطی را که نیاز به درمان دارند مشخص می‌کند. نکته مهم این است که لیزر شبکیه برای همه بیماری‌های شبکیه یکسان نیست و روش مناسب باید پس از ارزیابی چشم توسط متخصص تعیین شود.
لیزر شبکیه برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟
لیزر شبکیه با توجه به نوع و شدت بیماری می‌تواند برای کنترل برخی مشکلات شبکیه و جلوگیری از پیشرفت آسیب به کار رود، از جمله:
- رتینوپاتی دیابتی: برای کنترل نواحی آسیب‌دیده شبکیه و کاهش خطر عوارضی مانند خونریزی و رشد عروق غیرطبیعی.
- پارگی یا سوراخ شبکیه: برای تثبیت ناحیه آسیب‌دیده و کاهش خطر گسترش پارگی و جداشدگی شبکیه.
- برخی مشکلات عروقی شبکیه: در بعضی موارد برای کنترل عوارضی مانند تورم، خونریزی یا نشت مایع از عروق.
- برخی بیماری‌های ماکولا: در شرایط خاص، روش‌هایی مانند PDT (درمان فوتودینامیک) می‌توانند برای کنترل تغییرات عروقی و تجمع مایع در ناحیه مرکزی شبکیه استفاده شوند.
انتخاب نوع لیزر به تشخیص پزشک، وضعیت شبکیه و علت بیماری بستگی دارد و ممکن است در کنار لیزر، درمان‌های دیگری نیز برای بیمار تجویز شود.
انواع لیزر شبکیه
لیزر شبکیه با توجه به هدف درمان و نوع بیماری به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. دو روش شناخته‌شده در درمان بیماری‌های شبکیه، لیزر پان‌رتینال یا PRP و لیزر متمرکز هستند.
لیزر پان‌رتینال فوتوکوآگولیشن (PRP): در این روش، لیزر روی بخش‌هایی از نواحی محیطی شبکیه اعمال می‌شود و بیشتر برای شرایطی کاربرد دارد که خطر ایجاد عروق خونی غیرطبیعی یا خونریزی در شبکیه وجود دارد. تعداد جلسات و وسعت درمان به وضعیت چشم و تشخیص پزشک بستگی دارد.
لیزر متمرکز یا فکال: در این روش، انرژی لیزر روی نقاط مشخصی از شبکیه متمرکز می‌شود و می‌تواند در برخی موارد به کنترل ورم یا نشت مایع از عروق شبکیه کمک کند. این روش به‌ویژه در بعضی از مشکلات شبکیه مرتبط با دیابت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نحوه انجام لیزر شبکیه
نحوه انجام لیزر به نوع درمان بستگی دارد، اما معمولاً بیمار در حالت سرپایی تحت درمان قرار می‌گیرد. ابتدا چشم توسط پزشک معاینه می‌شود و در صورت نیاز، برای بررسی دقیق‌تر وضعیت شبکیه از تصویربرداری‌های لازم استفاده خواهد شد.
پیش از شروع درمان معمولاً قطره‌هایی برای بی‌حسی و گشاد شدن مردمک استفاده می‌شود. سپس بیمار در مقابل دستگاه قرار می‌گیرد و پزشک با استفاده از تجهیزات مخصوص، پرتوهای لیزر را به نواحی موردنظر هدایت می‌کند.
در صورتی که درمان از نوع PDT باشد، مراحل مربوط به تزریق داروی حساس به نور نیز پیش از تاباندن لیزر انجام می‌شود. محل و میزان تابش لیزر بر اساس شرایط چشم بیمار تعیین می‌شود و به همین دلیل تجربه و ارزیابی دقیق پزشک در انتخاب روش درمان اهمیت دارد.
مراقبت‌های بعد از لیزر شبکیه
مراقبت‌های بعد از درمان به نوع لیزر و بیماری زمینه‌ای بستگی دارد و پزشک توصیه‌های لازم را متناسب با شرایط بیمار ارائه می‌کند. تاری دید موقت، حساسیت به نور و احساس ناراحتی خفیف از جمله مواردی هستند که ممکن است برای مدتی پس از درمان ایجاد شوند.
اگر برای بیمار قطره یا داروی خاصی تجویز شده باشد، استفاده منظم از آن اهمیت دارد. همچنین بهتر است بیمار تا زمانی که دید او به حالت مناسب برنگشته است، از رانندگی خودداری کند و برای بازگشت از مرکز درمانی همراه داشته باشد.
در درمان‌های معمول لیزری، محدودیت‌های بعد از عمل ممکن است زیاد نباشد؛ با این حال، بیمار باید توصیه‌های پزشک را در مورد فعالیت‌های روزمره و زمان مراجعه بعدی رعایت کند.
عوارض احتمالی لیزر شبکیه
مانند هر روش درمانی دیگری، لیزر شبکیه نیز ممکن است با عوارض یا تغییرات موقتی همراه باشد. نوع عارضه به روش درمان و بیماری زمینه‌ای بیمار بستگی دارد. تاری دید موقت، حساسیت به نور و احساس ناراحتی از مواردی هستند که ممکن است پس از درمان مشاهده شوند. در برخی درمان‌های لیزری نیز احتمال ایجاد تغییراتی در میدان بینایی وجود دارد که پزشک پیش از درمان درباره آن توضیح خواهد داد.
در PDT، حساسیت موقت به نور اهمیت بیشتری دارد و رعایت توصیه‌های مربوط به محافظت در برابر نور ضروری است. اگر پس از لیزر، کاهش شدید یا ناگهانی دید، افزایش قابل‌توجه مگس‌پران، مشاهده پرده یا سایه در میدان بینایی و یا علائم غیرمعمول ایجاد شد، مراجعه سریع به چشم‌پزشک ضروری است.
نتیجه درمان با لیزر شبکیه
هدف اصلی لیزر شبکیه همیشه افزایش قدرت بینایی نیست. در بسیاری از موارد، درمان با هدف جلوگیری از پیشرفت آسیب و حفظ دید موجود انجام می‌شود. نتیجه درمان به نوع بیماری، میزان آسیب شبکیه، زمان شروع درمان و شرایط عمومی چشم بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان برای همه بیماران نتیجه یکسانی در نظر گرفت. گاهی ممکن است برای کنترل بیماری، انجام بیش از یک جلسه درمان یا استفاده از روش‌های درمانی دیگر نیز لازم باشد.
لیزر شبکیه در بیمارستان دکتر مسعود جوادی
ارزیابی و درمان بیماری‌های شبکیه نیازمند بررسی دقیق وضعیت چشم و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط هر بیمار است. بیمارستان دکتر مسعود جوادی با ارائه خدمات تخصصی چشم‌پزشکی، امکان بررسی و پیگیری بیماران مبتلا به بیماری‌های شبکیه را فراهم می‌کند.
اگر پزشک پس از معاینه، لیزر شبکیه را برای بیمار مناسب بداند، نوع درمان و مراحل آن متناسب با بیماری و وضعیت چشم تعیین می‌شود. همچنین در صورت نیاز به بررسی‌های تکمیلی یا درمان‌های دیگر، مسیر درمان بر اساس تشخیص پزشک ادامه پیدا خواهد کرد.
بنابراین اگر دچار کاهش دید، تغییرات ناگهانی در بینایی، مشاهده لکه‌ها یا جرقه‌های نوری هستید یا به بیماری‌هایی مانند دیابت مبتلا هستید، بهتر است بررسی شبکیه را به تأخیر نیندازید. تشخیص و درمان به‌موقع برخی بیماری‌های شبکیه می‌تواند در حفظ بینایی و جلوگیری از آسیب بیشتر نقش مهمی داشته باشد
برای اطلاع از شرایط انجام لیزر شبکیه و دریافت نوبت معاینه، می‌توانید با شماره‌های درج شده در سایت بیمارستان دکتر مسعود جوادی تماس بگیرید.