گلوکوم یا آب سیاه گروهی از بیماریهای چشمی است که در آن عصب بینایی بهتدریج آسیب میبیند و در صورت کنترل نشدن بیماری، میتواند باعث کاهش میدان دید و در مراحل پیشرفته، از دست رفتن بینایی شود. افزایش فشار داخل چشم یکی از عوامل مهم در ایجاد یا پیشرفت بسیاری از انواع گلوکوم است، اما وجود فشار چشم بالا بهتنهایی به معنای ابتلا به گلوکوم نیست و تشخیص بیماری بر اساس مجموعهای از معاینات و بررسیهای تخصصی انجام میشود.
یکی از مهمترین ویژگیهای گلوکوم این است که در مراحل ابتدایی ممکن است علامت مشخصی ایجاد نکند. به همین دلیل، فرد ممکن است تا زمانی که آسیب قابل توجهی به عصب بینایی وارد نشده، متوجه بیماری نشود. تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب میتواند به کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت آسیب بینایی کمک کند.
سابقه خانوادگی گلوکوم یک علامت هشدار دهنده بسیار مهم است و در صورت تشخیص این بیماری در یک فرد، با توجه به احتمال توارث بیماری، تمام اعضای خانواده از جمله خواهر، برادر و فرزندان فرد باید معاینه شوند.
علائم آب سیاه چشم
گلوکوم در بسیاری از افراد در مراحل اولیه بدون علامت پیش میرود و کاهش بینایی نیز ممکن است بهقدری تدریجی باشد که فرد متوجه آن نشود. با پیشرفت بیماری، معمولاً ابتدا بخشهایی از دید محیطی یا میدان بینایی تحت تأثیر قرار میگیرند و در صورت ادامه روند بیماری، آسیب بینایی گستردهتر میشود.
در برخی انواع گلوکوم، بهویژه گلوکوم زاویه بسته، علائم میتوانند بهصورت ناگهانی ظاهر شوند. درد شدید چشم، قرمزی چشم، تاری دید و تهوع از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
تشخیص آب سیاه چگونه انجام میشود؟
تشخیص آب سیاه تنها با اندازهگیری فشار چشم انجام نمیشود. چشمپزشک با توجه به شرایط بیمار، معاینات و آزمایشهای مختلفی را برای بررسی وضعیت عصب بینایی، میدان بینایی و سایر ساختارهای چشم انجام میدهد. معاینه کامل چشم و بررسی میدان بینایی از جمله ارزیابیهای مهم در تشخیص و پیگیری گلوکوم هستند.
نتایج این بررسیها به چشمپزشک کمک میکند نوع و میزان پیشرفت بیماری را مشخص کرده و مناسبترین روش درمانی را برای بیمار انتخاب کند. پیگیری منظم نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا هدف درمان گلوکوم کنترل فشار و جلوگیری از پیشرفت آسیب عصب بینایی است.
روشهای درمان گلوکوم
درمان آب سیاه برای همه بیماران یکسان نیست و انتخاب روش درمان به نوع گلوکوم، میزان آسیب عصب بینایی، فشار داخل چشم و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد. به طور کلی، درمان میتواند شامل دارو، لیزر یا جراحی باشد و در برخی بیماران ممکن است ترکیبی از این روشها مورد استفاده قرار گیرد.
چه زمانی جراحی گلوکوم انجام میشود؟
جراحی آب سیاه معمولاً زمانی مطرح میشود که فشار داخل چشم با درمانهای غیرجراحی به اندازه کافی کنترل نشود یا خطر پیشرفت آسیب عصب بینایی وجود داشته باشد. انتخاب جراحی به معنی بازگرداندن دید از دست رفته نیست؛ هدف اصلی آن کاهش فشار داخل چشم و محافظت از بینایی باقیمانده در برابر آسیب بیشتر است.
نوع جراحی نیز بر اساس شرایط هر بیمار تعیین میشود. روشهایی مانند جراحی فیلترینگ، کاشت وسایل تخلیهکننده مایع داخل چشم و برخی روشهای کمتهاجمی جراحی گلوکوم از گزینههایی هستند که ممکن است با توجه به نوع و شدت بیماری مورد استفاده قرار گیرند.
نحوه انجام جراحی گلوکوم
جراحی گلوکوم با هدف کاهش فشار داخل چشم و ایجاد شرایط مناسب برای خروج مایع اضافی داخل چشم انجام میشود. پیش از شروع عمل، چشم بیمار با روش مناسب بیحس میشود تا در طول جراحی درد و ناراحتی قابل توجهی احساس نکند. نوع بیحسی و سایر اقدامات لازم پیش از جراحی با توجه به شرایط بیمار و نظر پزشک تعیین میشود.
در طول جراحی، جراح در قسمت سفید چشم (صلبیه) مسیر کوچکی برای خروج مایع داخل چشم ایجاد میکند. این مسیر به مایع داخل چشم اجازه میدهد راحتتر از چشم خارج شود و در نتیجه فشار داخل چشم کاهش پیدا کند. پس از ایجاد مسیر خروجی، محل جراحی با بافت نازکی از سطح چشم پوشانده میشود تا مسیر ایجادشده محافظت شود و تخلیه مایع به شکل کنترلشده ادامه پیدا کند.
در پایان جراحی، چشم پانسمان میشود و بیمار برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار میگیرد. در بسیاری از موارد، بیمار میتواند در همان روز با نظر پزشک از مرکز درمانی ترخیص شود؛ با این حال، زمان ترخیص به نوع جراحی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
مراقبتهای قبل از جراحی آب سیاه
آمادگی پیش از جراحی به نوع عمل و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و دستورهای دقیق توسط تیم درمان ارائه میشود؛ اما در اغلب موارد، مراقبتهای اصلی قبل از جراحی آب سیاه شامل موارد زیر است:
- داروهای مصرفی خود را بدون هماهنگی با پزشک قطع یا جایگزین نکنید و فهرست داروها و مکملهای مصرفی را در اختیار چشمپزشک قرار دهید.
- اگر داروهای رقیقکننده خون یا داروهای مربوط به بیماریهای قلبی و فشار خون مصرف میکنید، حتماً پیش از جراحی پزشک را مطلع کنید.
- در صورت ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، این موضوع را پیش از عمل با پزشک و تیم درمان در میان بگذارید.
- دستورهای مربوط به خوردن و آشامیدن پیش از جراحی را مطابق زمان اعلامشده توسط بیمارستان رعایت کنید.
- در روز جراحی از آرایش چشم و استفاده از محصولات اطراف چشم خودداری کنید و دستورهای مربوط به آمادهسازی چشم را طبق نظر تیم درمان انجام دهید.
مراقبتهای بعد از جراحی آب سیاه
بعد از جراحی آب سیاه، جراح با توجه به شرایط بیمار، توصیههای لازم را به او اعلام خواهد کرد؛ اما در حالت کلی مراقبتهای بعد از جراحی آب سیاه به شرح زیر است:
- قطرههای تجویزشده پس از عمل را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون هماهنگی، مقدار یا زمان مصرف آنها را تغییر ندهید.
- قطرههای بعد از جراحی ممکن است با داروهایی که پیش از عمل برای کنترل گلوکوم مصرف میکردید متفاوت باشند؛ بنابراین مصرف داروهای قبلی را نیز تنها بر اساس دستور جدید پزشک ادامه دهید.
- در هفتههای نخست، مراجعه منظم برای بررسی روند ترمیم و اندازهگیری فشار چشم اهمیت زیادی دارد.
- از مالیدن یا فشار دادن چشم جراحیشده خودداری کنید و از وارد شدن ضربه به چشم جلوگیری کنید.
- تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیتهای فیزیکی شدید خودداری کنید.
- هنگام خواب و استراحت، توصیههای پزشک درباره وضعیت قرار گرفتن سر و چشم را رعایت کنید.
- برای محافظت از چشم در برابر نور شدید، در صورت توصیه پزشک از عینک آفتابی مناسب استفاده کنید.
- استفاده از مواد آرایشی اطراف چشم و لنز تماسی را تا زمان تعیینشده توسط چشمپزشک به تعویق بیندازید.
- زمان بازگشت به رانندگی، ورزش، کار و سایر فعالیتهای روزمره باید بر اساس وضعیت چشم و نظر پزشک تعیین شود.
- در صورت بروز درد قابل توجه، قرمزی شدید، کاهش دید، حساسیت غیرمعمول به نور یا ترشح غیرطبیعی از چشم، باید در کوتاهترین زمان با چشمپزشک تماس بگیرید.
جراحی گلوکوم در بیمارستان چشم پزشکی دکتر مسعود جوادی
جراحی گلوکوم یا آب سیاه در بیمارستان چشمپزشکی دکتر مسعود جوادی با بهرهگیری از تجهیزات و امکانات تخصصی چشمپزشکی و زیر نظر پزشکان فوق تخصص و باتجربه انجام میشود. انتخاب روش مناسب جراحی پس از بررسی دقیق وضعیت چشم و میزان پیشرفت بیماری صورت میگیرد تا درمان متناسب با شرایط هر بیمار برنامهریزی شود.
این بیمارستان با فراهم کردن امکانات تخصصی مورد نیاز برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماریهای چشمی، شرایطی را فراهم کرده است تا بیماران مبتلا به گلوکوم بتوانند روند درمان خود را زیر نظر تیم تخصصی چشمپزشکی دنبال کنند. مراقبتها و معاینات پس از جراحی نیز متناسب با شرایط بیمار و نظر پزشک انجام میشود.