عمل پی آر کی (PRK) یکی از روشهای جراحی حذف عینک است که برای اصلاح عیوب انکساری مانند نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم انجام میشود. این روش با استفاده از لیزر، شکل قرنیه را تغییر میدهد تا نور بهدرستی روی شبکیه متمرکز شود. با وجود اینکه PRK در بسیاری از افراد نتایج مطلوبی به همراه دارد، مانند سایر جراحیهای اصلاح بینایی ممکن است با عوارض موقتی همراه باشد که یکی از آنها خشکی چشم است. برخی بیماران پس از جراحی احساس سوزش، خستگی چشم، تاری دید یا وجود جسم خارجی در چشم را تجربه میکنند؛ علائمی که میتوانند با خشکی سطح چشم ارتباط داشته باشند.
خشکی چشم پس از عمل پی آر کی معمولاً به تغییرات موقتی ایجادشده در سطح قرنیه و روند بازسازی اعصاب آن مربوط میشود و شدت و مدت آن در همه افراد یکسان نیست. در بسیاری از بیماران، این وضعیت با گذشت زمان و رعایت توصیههای پزشک بهبود پیدا میکند؛ بااینحال، شناخت عوامل خطر، روشهای کنترل علائم و مراقبتهای لازم اهمیت زیادی دارد. در ادامه بررسی میکنیم که چرا PRK ممکن است باعث خشکی چشم شود، چه افرادی بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد.
چرا بعد از عمل PRK خشکی چشم ایجاد میشود؟
برای درک علت خشکی چشم پس از PRK، ابتدا باید به نقش قرنیه در تنظیم رطوبت سطح چشم توجه کرد. سطح قرنیه دارای اعصاب حسی است که در دریافت پیامهای مربوط به وضعیت رطوبت چشم و تحریک غدد اشکی نقش دارند. هنگام انجام عمل پی آر کی، لایه سطحی قرنیه برداشته میشود و بافت زیرین آن به کمک لیزر اصلاح میشود؛ این فرایند میتواند بهطور موقت بر عملکرد اعصاب سطح قرنیه اثر بگذارد و ارتباط طبیعی میان سطح چشم و سازوکار تولید و توزیع اشک را تغییر دهد.
پس از جراحی، اعصاب قرنیه به زمان نیاز دارند تا بازسازی شوند و عملکرد طبیعی خود را بازیابند، در این دوره ممکن است حساسیت سطح چشم تغییر کند و پاسخهای طبیعی مربوط به پلک زدن و ترشح اشک مانند قبل عمل نکنند؛ در نتیجه، لایه اشکی چشم پایداری کمتری پیدا میکند و علائمی مانند سوزش، احساس خشکی یا وجود شن در چشم ظاهر میشوند. البته میزان این تغییرات به شرایط اولیه چشم، شدت عیب انکساری و روند ترمیم بافت قرنیه بستگی دارد و همه بیماران پس از عمل پی آر کی دچار خشکی چشم نمیشوند.
چه افرادی بیشتر در معرض خشکی چشم بعد از پی آر کی قرار دارند؟
احتمال بروز خشکی چشم پس از جراحی در همه افراد یکسان نیست و برخی شرایط میتوانند زمینه ایجاد یا تشدید این مشکل را فراهم کنند. به همین دلیل، بررسی وضعیت سطح چشم پیش از عمل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر فرد پیش از جراحی به خشکی چشم مبتلا باشد یا عوامل خطر دیگری داشته باشد، ممکن است پس از PRK علائم بیشتری را تجربه کند. مهمترین عوامل مؤثر عبارتاند از:
خشکی چشم پیش از جراحی: افرادی که پیش از انجام پی آر کی با کاهش تولید اشک یا تبخیر سریع لایه اشکی مواجه هستند، ممکن است پس از عمل علائم خشکی بیشتری داشته باشند؛ به همین دلیل، تشخیص و کنترل این مشکل پیش از جراحی اهمیت زیادی دارد.
سن و تغییرات مرتبط با آن: با افزایش سن، در برخی افراد میزان تولید اشک یا کیفیت لایه اشکی کاهش پیدا میکند و سطح چشم بیشتر در معرض خشکی قرار میگیرد؛ بنابراین، سن بیمار یکی از عواملی است که پزشک هنگام ارزیابی شرایط چشم در نظر میگیرد.
مصرف برخی داروها: بعضی داروها، از جمله برخی آنتیهیستامینها و داروهای مورد استفاده برای کنترل فشارخون، ممکن است بر میزان ترشح اشک یا رطوبت سطح چشم تأثیر بگذارند؛ به همین دلیل، لازم است بیمار پیش از جراحی فهرست داروهای مصرفی خود را در اختیار چشمپزشک قرار دهد.
شرایط محیطی و آبوهوا: حضور طولانیمدت در محیطهای خشک، قرار گرفتن در معرض باد، استفاده مداوم از سیستمهای سرمایشی و گرمایشی و آلودگی هوا میتوانند تبخیر اشک را افزایش دهند؛ این عوامل ممکن است علائم خشکی چشم را پس از جراحی تشدید کنند.
استفاده طولانیمدت از نمایشگرها: هنگام کار با تلفن همراه یا رایانه، معمولاً تعداد دفعات پلک زدن کاهش پیدا میکند و سطح چشم فرصت کمتری برای دریافت لایه اشکی دارد؛ در نتیجه، افرادی که ساعات زیادی را مقابل نمایشگر میگذرانند ممکن است خشکی بیشتری را تجربه کنند.
شدت عیب انکساری و شرایط قرنیه: میزان اصلاح مورد نیاز و ویژگیهای بافت قرنیه در برنامهریزی جراحی اهمیت دارند و میتوانند بر روند ترمیم پس از عمل اثر بگذارند؛ بنابراین، پزشک باید پیش از پی آر کی وضعیت قرنیه را بهطور کامل بررسی کند.
التهاب پلک:
التهاب پلک در زمینه بلفاریت سبورئیک یا اختلال عملکرد غدد مترشحه چربی پلک می تواند در بروز خشکی چشم پس از عمل تاثیرگذار باشد و حتما میبایست پیش از عمل تحت درمان قرار گیرد.
برای پیشگیری و کنترل خشکی چشم بعد از PRK چه مراقبتهایی لازم است؟
پس از جراحی، رعایت توصیههای پزشک به حفظ رطوبت سطح چشم و کاهش ناراحتیهای احتمالی کمک میکند. یکی از مهمترین اقدامات، استفاده منظم از قطرههای تجویزشده، بهویژه اشک مصنوعی در صورت توصیه پزشک، است؛ زیرا این قطرهها میتوانند سطح قرنیه را مرطوب نگه دارند و احساس سوزش یا وجود جسم خارجی را کاهش دهند. نوع قطره و تعداد دفعات مصرف آن باید متناسب با وضعیت چشم تعیین شود و بیمار نباید بدون مشورت پزشک از داروهای چشمی دیگر استفاده کند.
علاوه بر درمان دارویی، رعایت چند نکته در سبک زندگی میتواند به کنترل علائم کمک کند:
نوشیدن آب کافی: تأمین مایعات مورد نیاز بدن برای حفظ عملکرد طبیعی بافتها اهمیت دارد و کمآبی میتواند احساس خشکی را تشدید کند؛ بنابراین، بهتر است در طول روز به میزان کافی آب بنوشید و از بیتوجهی به نیاز بدن به مایعات خودداری کنید.
داشتن رژیم غذایی متعادل: مصرف سبزیجات، میوههای تازه و مواد غذایی حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ میتواند به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند؛ بااینحال، تغذیه مناسب جایگزین قطرههای تجویزشده یا درمان تخصصی خشکی چشم نیست.
کاهش تماس با عوامل تحریککننده: قرار گرفتن در معرض باد مستقیم، دود سیگار، گردوغبار و هوای بسیار خشک میتواند ناراحتی چشم را بیشتر کند؛ بهتر است در دوران بهبودی تا حد امکان از این شرایط دوری کنید و در صورت نیاز از عینک محافظ استفاده کنید.
تنظیم زمان کار با نمایشگرها: هنگام استفاده از رایانه یا تلفن همراه، بهتر است بهصورت دورهای به چشمها استراحت دهید و آگاهانه پلک بزنید؛ این کار به پخش شدن لایه اشکی روی سطح چشم کمک میکند و میتواند از تشدید خشکی ناشی از کاهش پلک زدن جلوگیری کند.
پرهیز از مصرف خودسرانه قطرهها: همه قطرههای چشمی برای استفاده پس از PRK مناسب نیستند و برخی از آنها ممکن است با شرایط ترمیم قرنیه سازگار نباشند؛ بنابراین، حتی برای کاهش قرمزی یا سوزش نیز باید از داروهایی استفاده کنید که پزشک تجویز کرده است.
انجام عمل PRK در بیمارستان چشمپزشکی دکتر مسعود جوادی
احتمال بروز خشکی چشم پس از PRK به عوامل مختلفی مانند وضعیت اولیه سطح چشم، شرایط قرنیه، میزان عیب انکساری و روند ترمیم پس از جراحی بستگی دارد. به همین دلیل، انتخاب روش مناسب حذف عینک باید پس از معاینات دقیق انجام شود و بیمار نیز لازم است مراقبتهای قبل و بعد از عمل را جدی بگیرد. انجام جراحی در یک مرکز درمانی معتبر، با حضور تیم تخصصی و فوقتخصصی و استفاده از تجهیزات مناسب، به ارزیابی دقیقتر شرایط بیمار، انتخاب صحیح روش درمان و کاهش احتمال بروز عوارض قابل پیشگیری کمک میکند؛ البته هیچ مرکزی نمیتواند احتمال عوارض را بهطور کامل از بین ببرد.
در بیمارستان چشمپزشکی دکتر مسعود جوادی، افرادی که قصد انجام جراحی PRK را دارند، میتوانند برای بررسی وضعیت قرنیه و ارزیابی شرایط چشم مراجعه کنند. پیش از تصمیمگیری درباره جراحی، لازم است سلامت سطح چشم و عوامل مؤثر بر روند بهبودی بررسی شوند تا در صورت مناسب بودن شرایط، روش درمانی متناسب با نیاز بیمار انتخاب شود. اگر قصد حذف عینک با روش PRK را دارید یا پس از این جراحی با علائم خشکی چشم مواجه شدهاید، مراجعه به بیمارستان چشمپزشکی دکتر مسعود جوادی میتواند فرصتی برای دریافت ارزیابی تخصصی و راهنمایی درباره مراقبت و درمان مناسب باشد.





