لنزهای اسکلرال (Scleral Contact Lenses) یکی از پیشرفتهترین انواع لنزهای تماسی هستند که در سالهای اخیر تحول بزرگی در درمان بسیاری از بیماریهای قرنیه و مشکلات سطح چشم ایجاد کردهاند. این لنزها برخلاف لنزهای معمولی، مستقیماً روی قرنیه قرار نمیگیرند، بلکه روی صلبیه یا همان بخش سفید چشم تکیه میکنند و فضای بین لنز و قرنیه با محلول استریل پر میشود.
این ویژگی باعث میشود لنز اسکلرال علاوه بر اصلاح بینایی، مانند یک مخزن محافظ و مرطوبکننده برای سطح چشم عمل کند. به همین دلیل، این لنزها در بیماران مبتلا به قوز قرنیه، خشکی شدید چشم، نامنظمیهای قرنیه، پیوند قرنیه و برخی بیماریهای سطح چشم، یکی از بهترین گزینههای درمانی محسوب میشوند.
اگرچه لنزهای اسکلرال نسبت به لنزهای نرم و لنزهای سخت معمولی تخصصیتر هستند و استفاده از آنها نیاز به آموزش و معاینات دقیق دارد، اما در بسیاری از بیماران میتوانند کیفیت بینایی و کیفیت زندگی را بهطور چشمگیری بهبود بخشند.
لنز اسکلرال چیست؟
لنز اسکلرال نوعی لنز سخت نفوذپذیر به گاز (RGP) با قطر بزرگ است که به جای قرار گرفتن روی قرنیه، روی صلبیه یا سفیدی چشم قرار میگیرد. از آنجا که صلبیه نسبت به قرنیه حساسیت کمتری دارد، بسیاری از بیماران پس از طی دوره کوتاه آموزش، راحتی مناسبی هنگام استفاده از این لنزها تجربه میکنند.
یکی از مهمترین ویژگیهای لنز اسکلرال این است که پیش از قرار گرفتن روی چشم، داخل آن با محلول استریل بدون مواد نگهدارنده پر میشود. پس از قرار گرفتن لنز، این محلول بین قرنیه و لنز باقی میماند و یک لایه مایع محافظ ایجاد میکند که هم سطح چشم را مرطوب نگه میدارد و هم نامنظمیهای قرنیه را پوشش میدهد.
لنز اسکلرال چگونه باعث بهبود بینایی میشود؟
در برخی بیماریهای قرنیه، سطح قرنیه دیگر صاف و منظم نیست. این نامنظمیها باعث میشوند نور بهدرستی روی شبکیه متمرکز نشود و فرد حتی با بهترین عینک نیز دید مناسبی نداشته باشد.
لنز اسکلرال با ایجاد یک سطح اپتیکی کاملاً صاف در جلوی چشم و تشکیل یک لایه یکنواخت از مایع بین لنز و قرنیه، بسیاری از این نامنظمیها را خنثی میکند. نتیجه این فرآیند، دیدی شفافتر و با کیفیتتر است.
در واقع، در بسیاری از بیمارانی که با عینک یا حتی لنزهای نرم دید مناسبی ندارند، لنز اسکلرال میتواند کیفیت بینایی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
لنز اسکلرال برای چه افرادی مناسب است؟
برخلاف لنزهای نرم که برای اصلاح عیوب انکساری معمول استفاده میشوند، لنزهای اسکلرال بیشتر برای بیماران دارای مشکلات خاص قرنیه یا سطح چشم تجویز میشوند.
متخصص چشم یا اپتومتریست ممکن است در شرایط زیر استفاده از لنز اسکلرال را توصیه کند:
قوز قرنیه (کراتوکونوس)
شایعترین کاربرد لنز اسکلرال در درمان مشکلات بینایی ناشی از کراتوکونوس است. در این بیماری، قرنیه نازک و مخروطیشکل میشود و دید با عینک یا لنزهای معمولی کاهش مییابد. لنز اسکلرال با پوشاندن نامنظمیهای قرنیه، کیفیت بینایی را بهبود میبخشد و در بسیاری از بیماران راحتتر از لنزهای RGP معمولی است.
خشکی شدید چشم
در بیمارانی که به خشکی شدید چشم، سندرم شوگرن، بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) یا سایر اختلالات سطح چشم مبتلا هستند، لنز اسکلرال مانند یک مخزن اشک عمل میکند. لایه مایع زیر لنز باعث مرطوب ماندن مداوم سطح قرنیه شده و علائمی مانند سوزش، درد و تاری دید را کاهش میدهد.
پس از پیوند قرنیه
پس از پیوند قرنیه، ممکن است سطح قرنیه نامنظم شود و عینک نتواند دید مطلوبی ایجاد کند. در این شرایط، لنز اسکلرال یکی از مؤثرترین روشها برای بهبود کیفیت بینایی است.
اسکار یا نامنظمی قرنیه
در برخی بیماران که به دلیل آسیب، عفونت یا جراحی، سطح قرنیه نامنظم شده است، این لنزها میتوانند دید بهتری نسبت به عینک یا لنزهای نرم فراهم کنند.
پس از جراحیهای انکساری
در موارد نادر، برخی افراد پس از جراحیهایی مانند لیزیک یا PRK دچار نامنظمی سطح قرنیه میشوند. در این شرایط نیز لنز اسکلرال میتواند گزینه مناسبی باشد.
مزایای لنز اسکلرال
کیفیت بسیار بالای بینایی
یکی از مهمترین مزایای لنز اسکلرال، ایجاد دیدی شفاف و باکیفیت در بیمارانی است که سایر روشهای اصلاح بینایی برای آنها مؤثر نبوده است.
راحتی بیشتر نسبت به لنزهای RGP معمولی
اگرچه لنز اسکلرال نیز از جنس سخت ساخته شده است، اما چون روی صلبیه قرار میگیرد و با قرنیه تماس مستقیم ندارد، بسیاری از بیماران آن را راحتتر از لنزهای سخت معمولی میدانند.
حفظ رطوبت سطح چشم
لایه مایع زیر لنز باعث مرطوب ماندن مداوم قرنیه میشود و به همین دلیل این لنزها در درمان خشکی شدید چشم نقش مهمی دارند.
محافظت از سطح قرنیه
لنز اسکلرال مانند یک سپر محافظ، سطح قرنیه را از تماس مستقیم با پلکها و محیط بیرون محافظت میکند. این ویژگی در برخی بیماریهای سطح چشم اهمیت زیادی دارد.
پایداری مناسب روی چشم
به دلیل قطر بزرگ، این لنزها هنگام پلک زدن جابهجایی کمی دارند و معمولاً روی چشم ثابت باقی میمانند.
آیا استفاده از لنز اسکلرال دشوار است؟
در نگاه اول، گذاشتن و برداشتن لنز اسکلرال ممکن است کمی پیچیده به نظر برسد، زیرا قطر این لنزها از لنزهای معمولی بزرگتر است و باید پیش از استفاده با محلول استریل پر شوند.
با این حال، بیشتر بیماران پس از چند جلسه آموزش عملی توسط اپتومتریست یا متخصص لنز، بهراحتی میتوانند از آن استفاده کنند. بسیاری از افراد پس از گذشت چند روز، این کار را به بخشی از برنامه روزانه خود تبدیل میکنند.
چگونه از لنز اسکلرال استفاده میشود؟
پیش از قرار دادن لنز روی چشم، داخل آن باید با محلول استریل بدون مواد نگهدارنده (Preservative-Free Saline) پر شود. این محلول پس از قرار گرفتن لنز روی چشم، فضای بین لنز و قرنیه را پر میکند و لایهای محافظ و مرطوب ایجاد میکند.
برای جلوگیری از ایجاد حباب هوا، لنز باید به روش صحیح و مطابق آموزش متخصص روی چشم قرار گیرد. وجود حباب میتواند باعث کاهش کیفیت دید و ناراحتی شود.
مراقبت از لنز اسکلرال
مانند سایر لنزهای تماسی، رعایت بهداشت در استفاده از لنز اسکلرال اهمیت زیادی دارد.
پیش از لمس لنز، دستها باید کاملاً شسته و خشک شوند. لنز باید پس از هر بار استفاده با محلول مخصوص لنزهای سخت تمیز شود و در محلول نگهداری مناسب قرار گیرد.
استفاده از آب لولهکشی، آب معدنی یا بزاق برای شستوشوی لنز یا پر کردن آن به هیچ عنوان توصیه نمیشود، زیرا ممکن است خطر عفونتهای شدید چشمی را افزایش دهد.
همچنین جا لنزی باید بهطور مرتب تمیز شده و هر چند ماه یک بار تعویض شود.
آیا همه افراد میتوانند از لنز اسکلرال استفاده کنند؟
خیر. اگرچه این لنزها برای بسیاری از بیماران بسیار مفید هستند، اما تجویز آنها نیازمند معاینه تخصصی و اندازهگیری دقیق قرنیه و صلبیه است.
در برخی افراد ممکن است نوع دیگری از لنز، مانند لنز نرم یا لنز RGP، گزینه مناسبتری باشد. انتخاب نوع لنز باید بر اساس شرایط چشم، بیماری زمینهای، میزان اشک و نیازهای بینایی هر فرد انجام شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هنگام استفاده از لنز اسکلرال با علائمی مانند درد، قرمزی شدید، کاهش دید، حساسیت به نور، ترشح غیرطبیعی یا احساس ناراحتی مداوم مواجه شدید، باید استفاده از لنز را متوقف کرده و در اولین فرصت به چشمپزشک یا اپتومتریست مراجعه کنید.
معاینات دورهای نیز برای بررسی سلامت قرنیه، تناسب لنز و اطمینان از عملکرد صحیح آن ضروری است.
سوالات متداول
آیا لنز اسکلرال فقط برای بیماران مبتلا به کراتوکونوس استفاده میشود؟
خیر. اگرچه کراتوکونوس یکی از مهمترین موارد استفاده از این لنزها است، اما در خشکی شدید چشم، پیوند قرنیه، اسکار قرنیه، نامنظمیهای قرنیه و برخی بیماریهای سطح چشم نیز کاربرد دارند.
آیا گذاشتن لنز اسکلرال دردناک است؟
خیر. در ابتدا ممکن است نیاز به کمی تمرین داشته باشد، اما بیشتر بیماران پس از آموزش صحیح، بدون درد یا ناراحتی از این لنزها استفاده میکنند.
آیا میتوان تمام روز از لنز اسکلرال استفاده کرد؟
مدت زمان استفاده از لنز بر اساس شرایط هر بیمار توسط متخصص تعیین میشود. بسیاری از افراد میتوانند ساعتهای طولانی از لنز استفاده کنند، اما رعایت توصیههای پزشک و انجام معاینات دورهای ضروری است.
آیا لنز اسکلرال بیماری کراتوکونوس را درمان میکند؟
خیر. این لنزها باعث توقف یا درمان کراتوکونوس نمیشوند، بلکه با اصلاح نحوه ورود نور به چشم، کیفیت بینایی را بهبود میبخشند.
جمعبندی
لنزهای اسکلرال یکی از پیشرفتهترین انواع لنزهای تماسی هستند که نقش بسیار مهمی در بهبود بینایی بیماران مبتلا به بیماریهای قرنیه و اختلالات سطح چشم دارند. این لنزها با قرار گرفتن روی صلبیه و ایجاد یک لایه محافظ از مایع روی قرنیه، علاوه بر اصلاح مؤثر بینایی، به حفظ رطوبت و محافظت از سطح چشم نیز کمک میکنند.
اگرچه استفاده از لنز اسکلرال نیازمند آموزش، اندازهگیری دقیق و پیگیری منظم است، اما برای بسیاری از بیماران، بهویژه مبتلایان به کراتوکونوس، خشکی شدید چشم یا نامنظمیهای قرنیه، میتواند تفاوت چشمگیری در کیفیت بینایی و کیفیت زندگی ایجاد کند.
اگر پزشک یا اپتومتریست استفاده از لنز اسکلرال را برای شما توصیه کرده است، با رعایت اصول بهداشتی، استفاده صحیح از لنز و مراجعه منظم برای معاینات دورهای، میتوانید از مزایای این روش درمانی پیشرفته بهرهمند شوید.
خدمات لنزهای اسکلرال در بیمارستان
در کلینیک تخصصی لنزهای تماسی بیمارستان جوادی، بیماران مبتلا به کراتوکونوس، خشکی شدید چشم، نامنظمیهای قرنیه، اسکار قرنیه و سایر بیماریهای سطح چشم پس از معاینه کامل، توپوگرافی و ارزیابی وضعیت قرنیه، از نظر امکان استفاده از لنزهای اسکلرال بررسی میشوند. در صورت مناسب بودن این روش، لنز متناسب با ویژگیهای چشم بیمار انتخاب و تنظیم شده و آموزش کامل نحوه گذاشتن، برداشتن، نگهداری و مراقبت از لنز توسط کارشناسان ارائه میشود. پیگیریهای دورهای نیز برای اطمینان از سلامت چشم و عملکرد مناسب لنز انجام خواهد شد.
